1394
 
 پیوندها
 
تاریخ : شنبه 22 شهريور 1399     |     کد : 2347

شهریار شاگرد مکتب قرآن است

دکتر ابراهیم اقبالی ، استاد شهریار را تربیت شده مکتب قرآن و شارح ادبیات متعهدانه دانست

پاییز امسال تبریز شاهد برگزاری کنگره ملی شعر و ادب ایران؛ بزرگداشت استاد شهریار خواهد بود که  این رویداد به همت معاونت فرهنگی و سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری تبریز شکل گرفته است . بر آن شدیم که با جناب آقای دکتر ابراهیم اقبالی؛ استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز و عضو هیات علمی این کنگره گفتگویی داشته باشیم .
دکتر ابراهیم اقبالی استاد رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز است. وی دوره تحصیلات عالی را در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران به پایان رسانده و حیات علمی خود را در حوزه تحقیق و تدریس و تالیف ادامه می دهد . سمت های مدیریتی وی همواره در حوزه فرهنگی و آموزشی بوده و این مهم از ایشان شخصیتی صاحب نظر در حوزه تخصصی فرهنگی و ادب پارسی ساخته است . تالیف کتب تخصصی، راهنمایی و داوری پایان نامه های دانشجوئی و ارائه مقالات متعدد علمی از جمله سوابق و فعالیتهای علمی ایشان است .
گفتگوی صمیمی ما با این استاد ادبیات فارسی در پی می آید :


جناب آقای دکتر اقبالی با سلام و عرض ادب و سپاسگزاری از اینکه در این گفتگوی صمیمی شرکت فرمودید
- به عنوان سوال اول لطفا نظرتان در خصوص وجه تسمیه روز شهر و ادب پارسی و همچنین برگزاری کنگره شعر و ادب ایران بزرگداشت استاد شهریار در تبریز و همچنین ابعاد ملی این کنگره بفرمائید ؟

با سلام و احترام و عرض تشکر از شما و همه دست اندرکاران این کنگره باید عرض کنم نامگذاری روز شعر و ادب پارسی به نام استاد شهریار رخداد بسیار مهم و معنی داری در حوزه فرهنگی و ادبی بود که مایه مباهات اهالی ادب و دوستداران شعر فاخر معاصر شد . این رویداد در حقیقت مقدمه مهمی بود در راستای ارج نهی به شعر و ادب معاصر و تلاش اهل فن بر این بود تا بااین نامگذاری در تربیت نسل جدید ادیبان و فرهنگ پژوهان کوشا باشند .
لیکن در سالهای بعد این روز و رویداد تا حد زیادی به فراموشی سپرده شد و به مرور زمان این نامگذاری که یک روز ملی بود و باید در سراسر کشور ارج نهاده می شد کم رنگ تر شد . البته در تبریز همواره در سالروز این روز ملی برنامه های گوناگونی توسط نهادهای فرهنگی و دانشگاهی برگزار شده و می شود ولی متاسفانه این روند در سالهای اخیر در خود تبریز خلاصه شده و در سایر نقاط کشور از این رویداد مهم و روز مهم غفلت شده است .
واقع مطلب اینست که هدف اصلی از این نامگذاری پاسداشت شعر و ادب پارسی و همچنین معرفی شهریار به عنوان برترین الگوی معاصر آن بود که متاسفانه نقض غرض شده و مورد تغافل قرار گرفت . شخصا معتقدم که این روز که با نام استاد شهریار مزین گشته است توفیق بزرگی برای ادب و فرهنگ ایران است چرا که شهریار شخصیتی جامع الاطراف در حوزه ادب پارسی است که تمام شاخصه های تاریخی و فرهنگی ما در شعر او منعکس شده است .
در حال حاضر که معاونت فرهنگی و سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری ایده این کنگره را در ابعاد ملی طراحی و اجرا کرده است ، هدف اصلی بازگشت به وجه تسمیه روز شهر و ادب پارسی و شناساندن شهریار و ایجاد حرکت ملی در راستای پاسداشت سرمایه های ملی است .

- استاد، نگرش دینی در آثار شهریار از چه جایگاهی برخوردار است و شهریار به عنوان یک شاعر ترک زبان و شیعه مذهب چه نسبتی میان اندیشه مذهبی و سروده های خود برقرار کرده است ؟
از چند جهت می توان به این مقوله نگریست . اینکه شهریار یک فرد کاملا مذهبی بوده و تربیت مذهبی داشته و زندگی خود را بر پایه نگرش و جهان بینی مذهبی و اسلامی پایه ریزی کرده بسیار بدیهی است . طبیعتا این منش زندگی در آثار او نیز به بهترین وجه منعکس شده است . شهریار در یک خانواده مذهبی زیسته و خودش می گوید  : " که در خانه ما دو کتاب و و امن با این دو کتاب مانوس بودم کتاب قرآن و دیوان حافظ " . شهریار بطور مستمر از دوران کودکی در ارتباط با قرآن و حافظ بوده است . نکته بسیار اساسی این موضوع اینست که حافظ به عنوان اصلی ترین شاعری که شهریار از او تاثیر پذیرفته است خود حافظ قرآن بوده و قرآن را به طرز اعجاب آوری در اشعار خود منعکس کرده است . حافظ به این اصل معترف است که " هرچه کردم در سایه قرآن بوده است " . از این رهگذر شهریار نیز خود را شاگرد حافظ می داند و می گوید :
" گدای خواجه بودم در غزل خود شهریارم خواند
چه جای آنکه شیرازم بخواند حافظ ثانی "

شهریار از این بیت این را قصد می کند که حافظ مرا شاگرد خود خوانده و من در جایگاه شاگردی این شاعر حافظ قرآن هستم .
بنابراین شهریار را می توان شاعری دانست که جهان بینی مذهبی و اسلامی وی بارزترین منبع الهام آثارش بوده است . دوره ای شهریار در جوانی زیسته دوره ای لائیک بوده و دین ستیزی به انحاء آشکار و نهان توسط دولت اعمال می شده است . اما تربیت دینی و مانوس بودن وی با قرآن و نغمات قرآنی و نگرش مذهبی اشعار او را با از عمیق ترین ارتباط و علاقه با مذهب خالی نکرد . به عنوان مثال وی شعر " علی ای همای رحمت " را در این دوره سروده است .
همچنین اقبال شهریار به انقلاب اسلامی بخاطر ذات مذهبی و تربیت دینی ایشان بوده است . وی یکی از فعالترین شاعران در عرصه سرایش شعرهای مذهبی و انقلابی و همچنین دفاع مقدس بوده است . شهریار شارح ادبیات متعهدانه است .
شایان ذکر است که 10 سال آخر عمر شهریار این گرایش مذهبی و نگرش دینی در زندگی و آثار وی بسیار پررنگتر و برجسته تر می شود . در این برهه اشعار ایشان مشحون از سویه های عرفان مذهبی و اسلامی می شود و زندگی و سلوک ریاضتی و درویش مابانه زوایای حیات وی را پوشش می دهد . شهریار مراحل عرفان را در این سالها طی می کند .
علایق مذهبی چنان جان شهریار را گرما بخشیده بود که کتابت قرآن را به خط خودش انجام می دهد و این نکته یادآور این اصل است که وی هرگز از قرآن و آموزه های قرآنی جدا نبوده است  .

می دانیم که در آثار شهریار مسائل اجتماعی نیز جایگاه خاصی داشته است. دغدغه مسائل اجتماعی را در شعر شهریار چگونه منعکس شده و شهریار از چه زوایایی به معضلات اجتماعی نگاه کرده است ؟
سوال بسیار خوب و به جایی است و در ادامه سوال قبلی و در حقیقت تکمیل کننده آن است.
بنده قبلا عرض کردم که شهریار شاعری جامع الاطراف و ادیبی تمام عیار است که ملهم از آموزه های مکتبی است.این چندجانبه بودن شهریار باعث شده تا وی هرگز از مسائل و موضوعات پیرامونی جامعه ای که در آن زندگی می کند غفلت نورزد.
غالبا عموم مردم شهریار را شاعری غنایی و عاشق پیشه و در خط سبک رمانتیک تلقی می کنند. واقع مطلب اینست که شهریار هرآنچه می گویند هست و اما بیشتر از آن نیز هست.به عبارت بهتر شهریار علاوه بر اینکه در اوج شهر غنایی و رمانتیک است از پرداختن به مسائل و دغدغه های اجتماعی نیز غافل نشده است. اما نحوه و نوع پردازش وی از مسائل اجتماعی در شعر خود بسیار عمیق ، ریشه ای و بدون تاریخ انقضاست.
تصور عموم مردم از یک شاعر سبک رمانتیک ، سرایش شعر در همان حوزه و بی علاقگی به حوزه های اجتماعی و دغدغه های جامعه است در حالیکه شعر شهریار متضمن رساترین و بنیانی ترین مسائل اجتماعی مبتلابه جامعه است.
مرحوم ‌مهرداد اوستا در مورد اشعار اجتماعی شهریار می گوید : " شهریار بدان معنی که شاعرانی چون میرزاده عشقی یا عارف قزوینی یا سید اشرف الدین برای مسائلی مانند گرانی و امثال آن شعر می سرودند وارد مسائل اجتماعی نشده بلکه حوزه جامعه و معضلات آن در شهر شهریار جایگاه فاخری داشته و عمق این مسائل چنان بود که مشمول گذر زمان و بهبود ظاهری مسائلی چون گرانی کالا نمی شد" .
شهریار فردی سیاسی نبود لیکن شعرهای اجتماعی ایشان حاوی سیاسی ترین و اجتماعی ترین مضامین با پردازش های فاخر و بلند بود.
شهریار در بیتی می گوید "
گیرم که آب و دانه دریغم نداشتند

چون می کنند با غم بی هم زبانی ام

چنانکه می بینید شهریار در این بیت خود را در عین زندگی در جامعه تنها و در قفس می بیند که آب و نان و بدیهیات حیاتش برقرار است لیکن با غمی آکنده از درد اجتماع به بنیادها و زیرساختهای اجتماعی اشاره می کند و با احساس غربت از درد بی همزبانی و هدم همدلی ناله می کند.
بدین گونه شهریار مسائل و دغدغه های اجتماعی را در عالی ترین سطح ممکن در شعر خود منعکس ساخته است.
استاد برگزاری کنگره ملی شعر و ادب ایران بزرگداشت استاد شهریار در تبریز با استقبال کم نظیر ادب پژوهان در آذربایجان و همچنین سایر مناطق کشور مواجه شده و حتی اعضای شورای علمی این کنگره از اساتید دانشگاه های اقصی نقاط کشور تشکیل شده است. شما ایده برگزاری این کنگره را تا چه حدی مفید و کاربردی  می دانید ؟

اول باید به طراحان و ایده پردازان اصلی این کنگره تبریک بگویم. ظاهرا ایده اصلی برگزاری این همایش بزرگ که در ابعاد ملی برگزار می شود به معاونت فرهنگی و سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری تبریز باز می گردد که حقیقتا جای تقدیر و تشکر دارد.
در این خصوص البته باید گفت که این حرکت اساسا به بخشی از وظایف ذاتی شهرداری برمی گردد که این نهاد با شهر و جامعه شهری ارتباط نزدیک و مستمری دارد و نماینده مردم محسوب شده و بدین طریق باید در فراهم آوردم زمینه های کمال شهروندان تلاش کند.از این رهگذر فکر برگزاری چنین کنگره ای بسیار  شایسته و بجا و درخور توجه است.
البته حرکتهای فرهنگی اخیر شهرداری نیز شایان تقدیر است چرا که قبلا نیز در زمینه های فرهنگی کارهای جدی انجام شده و از جمله آن که نظر بنده را نیز بسیار جلب کرد چاپ کتب حقوق شهروندی بود که حرکتی بینظیر و مبارک بود.
لذا معتقدم برنامه برگزاری این کنگره دفعتا نبوده و تفکرات و افکار فرهنگی شهرداری در جهت شکل دهی به حرکتهای فرهنگی بنیادی و عمیق مسبوق به سابقه بوده که جای تقدیر دارد.
متاسفانه شرایط ویژه بهداشتی حاکم بر جامعه ناشی از شیوع بیماری کرونا کارهای اجرائی این کنگره را تحت تاثیر قرار داده لیکن امیدواریم که با بهتر شدن اوضاع و همچنین با بهره گیری از افکار هیات علمی وزین این کنگره که پیوسته در حال طرح و پردازش ایده های خوب و کاربردی در جهت ارتقاء سطح کنگره هستند ، امور مربوطه به بهترین وجه پیش رفته و این کنگره ملی با عالی ترین سطح برگزار شود.


PDF چاپ چاپ
 
 اسلایدر